İngiltere’de Muhafazakâr Parti Teşkilat Başkanı ve eski Maliye Bakanı Nadhim Zahawi, vergi kaçırdığı iddialarıyla ilgili soruşturmanın ardından görevden alındı. Başbakan Rishi Sunak, kendi talimatıyla başlatılan soruşturma sonucunda Zahawi’nin “Bakanlık yasasını ciddi şekilde ihlal ettiğini” söyledi.
Söylentiler ayyuka çıktığı ve yapacak şey kalmadığında Sunak’ın Zahawi’yi görevden alması en kolayıydı ve Muhafazakâr Parti hükümeti bu görevden almayla işin içinden sıyrılmaya çalışıyor. Ancak bu çok da kolay değil. Çünkü geride yanıtlanmamış sorular kalıyor. Biri şu: Zahawi’yi göreve getirdiğinde Sunak onun vergi kaçırdığı için 1 milyonu ceza olmak üzere 5 milyon sterlin ödeyerek bu işin üzerini kapattığını bilmiyor muydu? Bilmemesi mümkün mü? Sonradan hem kendisi hem de başbakanlık ofisi yalanlasa bile, Başbakanlık Ofisi’nden bir kaynağın Sunak’ın bu konuda bilgisi olduğunu söylediği biliniyor.
Rishi Sunak Boris Johnson hükümetinde Maliye Bakanı görevinden istifa ettiğinde, Nadhim Zahawi iki aylığına bu görevi üstlenmişti. Maliye Bakanı olarak, ülkenin vergi gelirlerini toplayan kurumu HMRC’den de sorumluydu. Oysa aynı dönemde Zahawi, ortağı olduğu YouGov adlı kamuoyu araştırmaları şirketindeki hisselerinin satışından elde ettiği 27 milyon sterlin kazancını bildirmemişti ve bu nedenle HMRC’nin gündemindeydi.
Basının ortaya çıkardığı bilgilere göre, Zahawi sonradan HMRC ile müzakere ederek vergi borcunu cezasıyla birlikte ödemek üzere anlaşmıştı.
Zahawi, 1 milyonu ceza olmak üzere vergi borcu ve faiz olarak toplam 5 milyon sterline yakın ödemeyi, 25 Ekim’de Başbakan olan Sunak’ın hükümetinde Muhafazakar Parti Teşkilat Başkanı olarak göreve getirildikten sonra, Aralık ayında yapmıştı. Bu ortaya çıktı ve bilinmiyor değildi.
Ancak Zahawi, vergi kaçırdığına ilişkin suçlamalarını reddetmiş ve sorunun “kasıtlı değil dikkatsizlik kaynaklı” olduğunu iddia etmişti. Ancak HMRC direktörü Jim Harra’dan Zahawi’yi yalanlayan bir açıklama gelmiş ve Harra, kurumun “masumane” hatalardan dolayı ceza kesmediğini söylemişti. Bu da biliniyordu.
2010’dan bu yana Muhafazakar Parti’den milletvekili olan ve 9 yaşındayken ailesiyle birlikte Irak’tanİngiltere’ye gelerek hayatını burada kuran göçmen bir Kürt ailenin başarı hikayesi olarak örnek gösterilen Nadhim Zahawi, 100 milyon sterline yakın servetiyle Parlamentonun en zenginleri arasında yer alıyor. Ve anlaşılan buna rağmen kirli mali oyunlardan kaçınmıyor. Ya da göz kamaştırıcı servet ve zenginlikler kirlenmeden ve olağan yollarla çalışılıp elde edilemiyor.
Bütün bu İngiltere’nin en üst yönetici katlarında olup bitenler, halka yönelik olarak kendisi gibilerin imzalarıyla koyulan kurallara, zengin takımı kapitalistler sınıfına mensup diğer sınıfdaşları gibi,kendisinin uymayarak, ödemesi gereken vergiyi ödememek için yasaların tüm boşluklarınıkullanmanın yanı sıra gelirini bildirmeyerek yasa dışı yollara da başvurduğu gösteriyor.
Üstelik benzeri diğer zenginler gibi Zahawi’nin de servetini vergi cenneti olarak bilinen adalar türü yerlerde ‘off-shore’ hesaplarda tuttuğu biliniyor.
Bunun yöntemleri de örnekleri de bol. İngiltere’nin en zengin başbakanlarından olan Rishi Sunak’ınBoris Johnson hükümetinde Maliye Bakanı olarak görev yaptığı dönemde, eşi Akshata Murty’nin de İngiltere’de vergi ödemediği ortaya çıkmıştı.
Hindistan’ın en zengin kapitalistlerinden birinin kızı ve milyarlarca dolarlık bir servetin varisi olan Murty, herkes bu ülkede yaşadığını bilmesine rağmen, asıl ikametinin yurt dışında olduğunu beyan ederek İngiltere dışındaki gelirlerinin vergisini ödemekten kurtulma yoluna gitmişti. Ancak yasalara aykırı görünmese bile bu durumun tartışma yaratması üzerine, Murty tüm küresel gelirleri için İngiltere’de vergi ödemeyi kabul etmek zorunda kalmıştı.
Emekçilerin ücretlerinin ise yaklaşık 12.500 sterlin üzerindeki kısmının yüzde 20’sine gelir vergisi olarak daha kaynağında el konuluyor.
Konuyla ilgili bir bilgi de şu: HMRC’de vergi yolsuzluklarını takip etmek üzere çalışan insan sayısı, sosyal yardım ödeneklerini düzenleyen Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı (DWP) bünyesinde çalışan görevlilerin çok altında. Tüm kapitalist ülkeler gibi İngiltere’de de vergi kaçırma türü yolsuzlukların takibine çok fazla önem verilmiyor. Asıl önemli sayılan ve bol bol kadro ayrılan, kriterlere uymadığı halde sosyal yardım alanların tespit edilerek yakalarına yapışılması. Eğer kitabına uyduramadığı için hakkında söylenti çıkmamış ve halkın gündemine girmemişse, milyonların kaçırılmasına ve kaçıranlara pek ilgi gösterilmezken, ilginin merkezinde sosyal yardım alanlar ve 50 ya da 100 poundlarının kriterlere uyup uymadığı oluyor.
Nadhim Zahawi kimdir?
1967’de Irak’ın başkenti Bağdat’ta doğan Nadhim Zahawi, Kürt bir aileden geliyor. Saddam Hüseyin rejiminden kaçtığını söyleyen ailesiyle 9 yaşındayken İngiltere’ye göç etti.
Londra’daki King’s College’da kimya mühendisliği bölümünden mezun olan Zahawi, 2000’de bir ortağıyla birlikte kamuoyu araştırma şirketi YouGov’ı kurdu.
2010’dan bu yana Stratford-on-Avon bölgesi milletvekili olan Zahawi, Boris Johnson’ın başbakanlığı döneminde Eğitim Bakanı ve Aşı Dağıtımından Sorumlu Sağlık Bakan Yardımcısı olarak görev yaptı.
Rishi Sunak’ın istifasının ardından 5 Temmuz’da Johnson hükümetinde Maliye Bakanı olan Zahawi, 6 Eylül- 25 Ekim tarihleri arasında başbakan olan Liz Truss’ın kabinesinde başka bir görev aldı. Truss’ın yerine başbakan seçilen Sunak ise, onu 25 Ekim’de Muhafazakar Parti Teşkilat Başkanı görevine getirdi ve yeniden kabine üyelerinden biri oldu. Vergi kaçırma girişiminin ortaya çıkması üzerine 29 Ocak’ta bu görevlerine son verildi.
