Brezilya’nın bu yıl göreve başlayan başkanı Lula, yakın ilişkilere sahip olduğu Çin’e gitti. Ziyaretin amacı, ikisi de BRİCKS ülkesi olan Brezilya’nın Çin’le ilişkilerini geliştirme yönelimi olmakla birlikte, iki ülkenin yakın tutumlara sahip oldukları Ukrayna sorununda da iyice yakınlaştıkları görüldü.

Çin, yaklaşık iki ay önce, doğu Avrupa’da bir barış planı hazırlamış ve Rusya’nın işgali sona erdirmesini ön şart olarak ileri sürmeksizin ilk adım olarak bir ateşkes ilan edilmesini önermişti. Zelensky Çin’le görüşmeye eğilim gösterirken, ABD ve İngiltere başta olmak üzere batı, Rusya askerlerini çekmeden uygulanacak bir ateşkese sıcak bakmamış ve bunun Ukrayna’nın önemli bir bölümünün Rus kontrolünde kalmasına neden olacağını ileri sürmüştü.

Şimdi ise, Lula benzer bir planı dillendirdi ve ABD’ye seslenerek, “Ukrayna’da ABD’nin savaşı teşvik etmeyi bırakıp barışı konuşmaya hazır olması gerektiğini” belirtti. Fırsatı kaçırmayan Rus Dışişleri Bakanı Lavrov, ziyaret ettiği Brezilya’yı tebrik ederken, ABD Ulusal Güvenlik Konseyi sözcüsü Kirby, Lula’yı, “Papağan gibi Rus ve Çin propagandasını yinelemekle” suçladı.

Brezilya da, Çin ve Hindistan’ın yanı sıra başka bazı ülkelerle birlikte, Ukrayna’da savaşı kışkırtan batılı emperyalist ülkelerin Rusya’ya yaptırım uygulama kararına katılmayıp uymamış, Ukrayna’ya mühimmat satması çağrılarını da kabul etmemişti.

ABD Başkanı Biden’ın 2022 başında Riyad’ı ziyaret etmiş, ancak petrol üretimini artırma başta olmak üzere Suudilerden istediklerini alamamıştı. Tersine, Kasım’da Suudiler petrol üretimini azaltma kararı almıştı.

Çin’le Suudilerin ilişkileri ise gelişerek ilerledi. Önce 2016’da Çin Başkanı Şi Riyad’ı ziyaret etmiş, ardından 2019’da ise Veliaht Prens Salman Pekin’e gitmişti. Geçen yıl Kasım’ında Şi, bu kez Çin-Arap ülkeleri zirvesine katılmak üzere tekrar Riyad’taydı. Sadece Suudilerle 30 milyar dolarlık anlaşmalar imzaladı.

İran’la ise zaten yakın siyasal ve ekonomik ilişkilere sahip olan Çin, Suudilerle de geliştirdiği ilişkilerin meyvesini, bu yıl Martta iki ülkenin “ulusal güvenlik” denen istihbarat örgütleri yetkililerini Pekin’de buluşturarak “yedi”. İki ülke, Pekin’de, yeniden diplomatik ilişki kurarak iki ay içinde karşılıklı olarak elçilikler açmada anlaştı.

Suudi Arabistan, İsrail’le birlikte, Ortadoğu’da ABD’nin başlıca müttefikiydi ve düşman sayıp “haydut devlet” olarak nitelendirdiği İran’la Çin arabuluculuğunda yakınlaşması, Çin önemli bir başarısı ve ABD’nin bölgeden “elini çekmekte olduğu” yorumlarına güç kattı. Biden hemen “ABD’nin kesinlikle Ortadoğu’yu terk etmeyeceği” açıklamasını yaptı. Ancak, Suudi Kralı Abdülaziz’in “İran’la bölgesel ve ekonomik ilişkileri geliştirmek için” Cumhurbaşkanı Reisi’yi Riyad’a davet etmesi ve Reisi’nin daveti memnuniyetle karşılayıp Buna hazır olduğu yanıtını vermesi Çin’in başarısı sayıldı.

Nisan başında iki ülkenin Dışişleri Bakanları Pekin’de buluştu. Aralarında, iki ülkenin farklı tarafları desteklediği savaşın sürdüğü Yemen sorunu olmakla birlikte, Çin’in güçlü bir adım attığı Ortadoğu’nun çehresini oldukça farklılaştıracak bir süreç epeydir başlamış durumda.

İran’la Suudilerin barışması sürecinde Çin’in bir diğer başarısı da, Suudi Arabistan’ın, ABD’yerağmen Şanghay İşbirliği Örgütü’ne “diyalog ortağı” olarak katılma kararını onaylaması oldu. 2021’deki ŞİÖ Duşanbe Zirvesi’nde Suudi Arabistan, Mısır ve Katar’ın Diyalog Ortağı olmalarıkararlaştırılmıştı.

2021 Ekim’indeki darbeden bu yana iktidarı elinde tutan Egemenlik Konseyi, halka karşı anlaşma halinde olan iki ayrı güç merkezine dayanıyordu. Konsey’in başkanıyla yardımcısı uzlaşmalarını sürdüremeyince 15 Nisan’da savaşa tutuştu.

Özgürlük ve Değişim Güçleri (ÖDG) olarak örgütlenen Sudan halkı ayaklanarak 2019 baharında dinci gerici el Beşir diktatörlüğünü devirmek üzereyken 30 yıllık Beşir diktatörlüğünü ve dayanaklarını kurtaran, Beşir’i kenara çekerek halkın elinden alan 11 Nisan 2019 darbesi oldu.

Bu ilk darbenin başında ordu şefi orgeneral Abdulfettah el Burhan ve Hızlı Destek Güçleri (RSF)komutanı Hamideti vardı. ÖDG’nin bir bölümü darbecilerin oyununa geldi ve bir asker-sivil Geçici Egemenlik Konseyi kuruldu. Ancak ÖDG’nin bir bileşeni olan Halk Direniş Komiteleri’ninsendikalarla birlikte tanımadığı “anlaşma” kısa ömürlü oldu. Askerler 2. bir darbe yaparakanlaşmayı kabullenmeyen halka yönelik saldırı başlattı.

Burhan’la Hamideti “Beşirsiz Beşir düzeni”ni sürdürdü. Burhan, Beşir’in komutanıydı ve onun emriyle halka saldırmıştı. Hamideti de, el-Beşir’in Darfur’da milis gücü olarak kullandığı Cancavidlerin lideriydi.

İki askeri şefin emrindeki silahlı kuvvetler ülkede petrolden inşaata, besicilikten madenciliğe kadar pek çok işkolu ve şirketi kontrol ediyor ve altının pazarlamasını yapıyordu. Gelirlerin halktan kaçırılmasında birlik olan iki komutan gelirlerin paylaşımı ve RSF’nin orduya katılması sorunlarındaise anlaşamıyordu.

Sonunda Sudan’da iki gerici askeri şef arasında hesaplaşma başladı ve bayramda ilan edilen üç günlük ateşkese rağmen yayılarak sürüyor. Çatışan iki taraftan da halka hayır gelmeyeceği kesin.

İki taraf da birbirini çatışmayı başlatmakla suçluyor ve Başkanlık Sarayı ve TV merkezi ile Genelkurmay Başkanlığını elinde tuttuğunu iddia ediyor.

Birleşmiş Milletler, ABD, Fransa, Suudi Arabistan ve Mısır, çatışmalardan kaygı duyduklarını belirterek, taraflara itidal tavsiye ediyor ve uzlaşarak “ulusal bir mutabakata varmaları” çağrıları yapıyor. Bu arada İngiltere ve diğer ülkeler uçaklarla kendi vatandaşlarını Sudan’dan tahliye ediyor.

Çatışmalarda arada kalarak kurbanlar veren halkın tutumuysa tayin edici olacak.

Halk ve Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçlerinin direnişi sürdüren bölümünün ilk darbenin ardından olduğu gibi bölünmeyerek, iki gerici askeri şeften birini de desteklememesi, Sudan’ın önündeki tek şans. Özellikle sokakta ve halk arasında karşılığı olan Halk Direniş Komiteleriyle Sudan Komünist Partisi’nin çağrıları, halkın tutumu ve çatışmaların gidişatı üzerinde etkili olacak. Cuntalarla çetelerin dağıtılması ve halkın silahlanarak, orduyu, bir halk ordusu olarak yeniden örgütlemesi halkın tek kurtuluş yolu. Halkın egemenliği kendi eline almak için inisiyatif üstlenmesi, Sudan’ı geleceğe taşıyacak yol olarak görünüyor. Cunta şefleri ve milis çeteleriyle uzlaşma ve buradan halk iktidarına giden yolun açılabileceği umudunun halka bir yararının olmadığını halk bizzat kendi deneyleriyle sınadı çünkü.