Covid-19 pandemisi ve pandemiden kaynaklanan kısıtlamaların yaratmış olduğu ekonomik durgunluğu azaltmak ve gelir desteği sunmak için hükümet yüz milyarlarca sterlinlik destek paketleri açıklamak zorunda kaldı. Başta büyük işletmeler olmak üzere işyerlerine, çalışanlara ve cüzi olarak da dar gelirlilere destek paketleri maddi yardım yapıldı. İşletmeler ve iş verenler desteklerden doğrudan yararlanırken, çalışanlar ancak işverenler üzerinden dolaylı olarak yapılan yardımlarla yetinmek zorunda kaldı.

Yardımların 4,5 milyar sterlini dolandırıcılara gitti

Birleşik Krallık’ın resmi ekonomi kurumu Bütçe Sorumluluk Dairesi’nin geçen yıl yapmış olduğu bir hesaplamaya göre pandemi döneminde açıklanan destek paketlerinin toplamı 310 milyar sterlin. Tüm dünyayı etkisi altına alan ve yaşamın her alanında kısıtlamalara neden olan covid-19 salgını döneminde sosyal yardımlarla geçinmek zorunda kalanlara ancak haftalık 20 sterlin ek yardım yapan hükümet, 4,5 milyar sterlini dolandırıcılara kaptırdı. Dolandırıcılara kaptırılan ve hatalı ödemelerden kaynaklı para kaybının miktarı, hükümetin harcamalarını kontrol eden komitenin yaptırdığı inceleme ile ortaya çıkarıldı. Maliye Denetleme Komitesi Başkanı Harriett Baldwin, yapılan yardımların akıbetini tespit etmek için hükümete, destek paketleri ile dağıtılan paranın ne kadarının dolandırıcılık ve hatalar nedeni ile kayıp olduğunu sordu. Hükümet adına, Gelir ve Gümrük İdaresi tarafından verilen cevapta kaybın 4,5 milyar sterlin olduğu belirtildi. Bu meblağın 3,5 milyar sterlini işçiler için doğrudan patronlara ödenen maaş yardımları, 1 milyar sterlini serbest meslek sahiplerine yapılan ödemeler ve 71 milyon sterlini ise restoranların gelirini artırmak için yapılan dışarıda yemek yeme teşvik paketindeki kayıplar oluşturuyor.

Muhafazakârlar yardımları ihtiyaç sahiplerine dağıtmadı, vergileri de toplayamadı

Dağıttığı paranın akıbetini takip edemeyen hükümet, toplaması gereken vergileri de, vergi toplaması gereken memurları Brexit ve covid-19 alakalı işlerde görevlendirdiği için toplayamadı. Hükümetin beceriksizliği ve izlediği yanlış politikaları muhalefet tarafından parlamentoda eleştirildi. Yapılan bu eleştirilere cevap veren alt düzey Maliye Bakanı Victoria Atkins, 2021-22 mali dönemde 120 vergi dairesi memurunun Brexit ve Covid -19 alakalı işlerle görevlendirdiğini itiraf etti. Atkins, aynı dönemde Gelir ve Gümrük İdaresi’nin uyumluluk kontrolleri nedeniyle telafi ettiği gelirin bir önceki yıla göre 6 milyar sterlin azaldığını da ifade etti. Yani hükümet, izlediği yanlış politikalar nedeniyle bir taraftan dolandırıcılara para kaptırırken diğer taraftan da milyarlarca sterlin verginin kaybolmasına sebep oldu. İşçi ve emekçilere, yardımla geçinenlere gelince ‘aslan’ kesilen hükümet ve memurlarının eli ayağı, işverenler ve patronlar karşısında birbirine dolanıyor. Kabine içerisinde de olan nüfuzlu kişiler işledikleri vergi kaçırma suçlarını ancak ‘üç kağıtçılıkları’ ortaya çıkınca pazarlıkla telafi ediyor.

‘Çürüyen Devlet’

Elitleri korumak üzere tasarlanmış olan vergi yasalarındaki boşluklardan, patronlar ve sermaye haksız ama yasal kazanç elde ediyor. Bu konuya ilişkin Counterfire sitesi için Çürüyen Devlet başlığı ile bir yazı kaleme alan Terina Hine, şu çarpıcı tespitlerde bulunuyor.

‘’Yoksullukla ilgili çalışma yürüten düşünce kuruluşu ResolutionFoundation’a göre İngiltere’de sadece 70 bin kişi tarafından kullanılan ve vergi mükelleflerine maliyeti yılda yaklaşık 4 milyar sterlin olan ‘Beş korkunç vergi indirimi’ var. Ancak yasal görülen bu vergiden kaçınma önlemleri bile kabine ve çevresindeki zenginler için yeterli gelmediği için açıktan vergi kaçırma göze alınıyor. Her alanda olduğu gibi vergi ve yolsuzluk konusunda da zenginler ve yoksullar arasında bir eşitlik söz konusu değil. Tax Watch adlı kuruluş, vergi kaçakçılığının Hazineye yükünün, gerçekten hak kazanmadığı halde sosyal yardım alanların yol açtığı yükten dokuz kat daha fazla olduğunu hesaplıyor. Ama denetime gelince, sosyal yardımları düzenleyen kurum, vergileri toplayan kurumdakinden daha fazla sayıda denetleme amaçlı personel istihdam ediyor. Bir başka eşitsizlikte işlenen suçlar karşısında verilen cezalarda ortaya çıkıyor. Gelir ve Gümrük İdaresi HMRC, çoğu dolandırıcılığı cezai kovuşturma yerine sivil soruşturma ve uzlaşma yoluyla ele alma yoluna gidiyor. Örneğin Eski Maliye Bakanı Nadim Zahawi 3,8 milyon sterlinlik vergi kaçırmadan dolayı cezai kovuşturma yerine, bu miktara ek olarak 1 milyon sterlinden fazla para cezasına çarptırılırken, sosyal yardım kurumu 5 bin sterlinin üzerindeki her dolandırıcılık vakasını savcılığa sevk ediyor. ‘’

İşçi Partisi Lideri Sir Keir Starmer, sağcı Daily Telegraph gazetesine NHS’te reform yapılmasını savunan bir makale yazdı. Reform yapılmadığı takdirde NHS’in öleceğini iddia eden Starmer, NHS’e duyulan saygı ve iyi niyetin hayati önemde olan reformların önünde engel olduğunu savundu.

özelleştirmeye verilen destek, reform adı altında gizleniyor

İşçi Partisi Lideri Starmer, bu makalesinde savunduğu görüşleri nedeni ile hem doktorlardan hem de partisi içindeki milletvekillerinden eleştiri aldı. İşçi Partisi’nin bir önceki lideri Jeremy Corbyn’e yakınlığı ile bilinen Kuzey Hackney Milletvekili Diane Abbott, Morning Star gazetesi için yazdığı makalede, Starmer’ı Muhafazakâr Parti’nin söylemlerini kullandığı için eleştirdi. Starmer’in söyleminin örtülü olarak NHS’in özelleştirilmesine destek vermek anlamına geldiğine dikkat çeken Abbott, NHS’in reforma değil yeterli bütçeye ihtiyacı olduğunu dile getirdi.

Doktorlar, Starmer’ın reformlarından kaygı duyuyor

Ulusal Sağlık Sistemi NHS içerisinde önemli bir yere sahip olan doktorlar ise Starmer’a bir mektupla cevap verdi. Doktorlar, İşçi Partisi’nin gelecekte uygulamaya koymayı düşündüğü planların neden olduğu kaygılarını mektupta dile getirdi. Starmer yazdığı makalede, GP randevularının ‘işe yaramadığını’ iddia ederek, İşçi Partisi’nin fizik tedavi ve iç kanamalar gibi rahatsızlıklarda hastaya kendisini sevk etme yetkisi vermeye imkân sağlayacak reformlara hazır olduğunu dile getirdi. Starmer’ın bu reform önerisine doktorları temsil eden Doctors’ Association ve GP Survival ortak bir mektupla cevap verdi. Mektupta, “Bu mesleği her gün icra eden doktorlar olarak, hastalarımızın yaşadıklarını herhangi bir politikacının hiçbir zaman anlamayacağı kadar iyi anlıyoruz, size çağrımız bizimle iletişime geçin ve bizi dinleyin.” dendi.

NHS İşçi Partisi yönetiminde de güvende olmayacak

Birleşik Krallık Doktorlar Birliği DAUK (Doctor’sAssociation UK) adına mektubu imzalayanlardan Lizzie Toberty ise yaptığı açıklamada, “açık ki İşçi Partisi liderleri bu fikirlerini geliştirirken hiçbir doktor ile görüşmemiş ve öyle görünüyor ki NHS onların yönetimi altında, mevcut hükümetten daha iyi durumda olmayacak.” görüşlerine yer verdi. Toberty ayrıca, “Burada düşman biz değiliz, tek istediğimiz gurur duyacağımız bir sağlık sisteminin olması” sözleri ile NHS’e verdikleri önemin altını çizdi. Mektupta imzası olan DAUK eş başkanı Dr. Ellen Welch ise Starmer’in “dahiyane” önerisinden duyduğu kaygıları “eğer ‘iç kanamanız varsa’ en son isteyeceğiniz şey hangi teste ihtiyacınız olduğuna ya da hangi uzmana kendinizi sevk etmeniz gerektiğine karar vermek zorunda kalmanız olacak – ki karar verene kadar ölmüş olabilirsiniz” sözleriyle ifade etti. Doktorların hastalığı teşhis ve hastalara en iyi şekilde yardım edebilmek için 10 yıldan fazla tecrübe kazandıktan sonra GP olduklarına dikkat çeken Welch, “İşçi Partisi’nin bunu önermesi şok edici. Aynı anda hem GP’lerin uzmanlığının değerini düşürüyor hem de hastaları da riske atıyor” eleştirisinde bulundu.

NHS’in ihtiyacı reform değil yeterli bütçe

Parti içindeki muhalifler ve doktorların eleştirisine maruz kalan Starmer’ı korumaya çalışanlar, Starmer’ın bu açıklamayı, Muhafazakârların NHS’i özelleştirmesinin önüne geçmek için yaptığını iddia ettiler. Starmer’in şimdiye kadarki pratiğini bilenler bunun bir yanıltma ve hedef saptırma taktiği değil, Starmer’in gerçek niyetlerinin ifadesi olduğunu çok iyi biliyor. Özelleştirme ve kesintilerle işlemez hale getirilen NHS’in yeniden eski gücüne kavuşabilmesinin tek yolu ihtiyaç duyduğu bütçenin sağlanması ve özel şirketlerin NHS’ten çıkartılması. Etkisi azalsa da hâlâ devam eden Covid-19 pandemisi sürecinde hepimizin en çok ihtiyaç duyduğu ve değerini bir kez daha anladığı NHS ve ücretsiz sağlık sisteminin varlığını sürdürebilmesi için politikacıların ve sermayenin NHS’ten elini çekmesi şart. Bunu sağlayacak olan ise şimdilerde liberallerin ve mücadele kaçkınlarının bel bağladıkları İşçi Partisi değil, NHS’i ve halk sağlığını hayatı pahasına sahiplenen sağlık çalışanları ve halkın örgütlü mücadelesi olacak.