Kanlı icraatlarıyla tarihin tozlu sayfalarında müstesna bir yere tutan, Kral 8. Henry, evlenip boşanmalarıyla da diğer krallara açık ara fark atmıştır. Yaklaşık kırk yıllık iktidarı süresinde kez evlenmiş, sayısız metresi olmuş, bir boşanma davası yüzünden Papayla çatışmış ve onu tanımadığını ilan ederek, kendisinin başında olduğu kiliseyi kurmuştur.

Geçen yıl vatandaşlık sınavında bir arkadaşımıza, kaç evlilik yaptığı, kaç karısı olduğu sorulmuş, o da “Bunu kendisi bile bilmez, ben nereden bileyim” diye cevap vermişti. Şimdi bu konuya bir açıklık getirelim.

İlk karısı, kendisinden önce kısa bir süre krallık yapan ve kuşkulu bir biçimde ölen ağabeyinin dul karısı Aragonlu Catherine’dir. Bu arada metresi Bessie Blount ile olan ilişkisinden bir oğlu oldu. 8. Henry’nin bilinen ikinci metresi Mary Boleyn’den Catherine Carey ve Henry Carey adlı iki çocuğu oldu. İkinci resmi karısı Anne Boleyn ile evliliği sırasında Anne ve Mary’nin kuzeni olan Madge Shelton ile de ilişkisi olduğu bilinmektedir. Aynı zamanda Anne Boleyn’den sonra evlendiği 3. eşi ve VI. Edward’ın annesi Jane Seymour’u Anne ile hâlâ evliyken metresi yapmıştır. Bu yüzden Anne’le evliliği süresince sık sık kavga etmişlerdir. Aynı şekilde 5. karısı Katherine Howard da Clevesli Anne’den boşanmadan önce metresi olmuştur. Henry’nin Aragonlu Catherine ile evliliği sırasında altı çocuğu oldu ama bunların arasından sadece bir kız çocuğu, Prenses Mary sağ kaldı. Kral, Anne Boleyn’e olan aşkının da etkisiyle Catherine’in erkek çocuk doğuramamasını evliliklerinin lanetli ve geçersiz olduğuna bağlayarak evliliklerini sonlandırmak istedi. Fakat Catherine’nin yeğeni İspanya İmparatoru V. Karl veya Şarlkent, Henry’nin bu isteğine şiddetle karşı çıktı. Yaklaşık altı yıl boyunca boşanmak için uğraşan Henry, Papadan izin alamayınca, Anglikanizm kilisesini kurdu ve ilk evliliğinin geçersiz olduğunu ilan etti. 1533 yılında Anne ile evlendiler ve evlilikleri 3 yıl sürdü. Anne’in yaptığı doğumlardan sağ kalan tek çocukları I. Elizabeth’tir.

Anne Boleyn, 1536 yılında kardeşi Rochford Vikontu George Boleyn’in de aralarında bulunduğu 5 kişiyle zina, vatan hainliği ve ensest ilişki suçlarını işleme nedeniyle tutuklanarak yargılandı. Yargılandığı tüm bu konularda aleyhinde yeterince delil olmadığı halde yine de idam cezasına çarptırıldı ve kardeşi George’dan iki gün sonra 19 Mayıs 1536’da Londra Kulesi’nde idam edildi. George ile birlikte idam edilenler arasında, yine Anne Boleynle zina yatıkları iddiasıyla yargılanan Henry Norris, Sir Francis Weston, Sir William Brereton ve Mark Smeaton da vardı.

8. Henry, Anne’in idamından 10 gün sonra Jane Seymour ile evlendi ve Kraliçe birkaç ay sonra hamile kaldı. 12 Ekim 1537 tarihinde Prens Edward doğdu. Jane, doğumdan on iki gün sonra 24 Ekim’de öldü.

Jane’in ölümünden dört yıl sonra Henry Cleves’li Anne ile evlendi ve sadece altı ay evli kaldıktan sonra boşandı. Henry, aynı yıl daha önce kafasını kestirdiği Anne Boleyn’in kuzeni Catherine Howard ile evlendi. Kendisinden otuz yaş küçük olan Catherine Howard ile iki yıl evli kaldıktan sonra, Thomas Culpeper ve Francis Dereham ile zina yapma nedeniyle Catherine’i tutukladı ve yargılamadan idam etti. İdam edilenler arasında George Boleyn’in karısı Jane Boleyn de vardı. Henry bir yıl sonra Catherine Parr ile evlendi ve ölümüne kadar Catherine ile evli kaldı.

Şimdi, bu kadar metres ve resmi evlilik içinde kadın adlarını ayıklamak ve saymak çok zor görünüyor. Türkçede bir tekerleme-hikâye vardır: Babasının ölümünden sonra yaşlı anası tekrar evlenmek isteyince, oğlan sormuş: “Bu kaçıncı ana, yeter gari!” Anası cevap vermiş, “Aliyle Veli, dört de ondan evveli, Recep, Şaban, Ramazan, bir de rahmetli baban! Anan koca mı gördü a oğlum!”

Henry’nin ikisi kafası kesilerek, diğerleri kuşkulu biçimde ölen toplam 6 resmi karısı olmuştur.

Türkçe okunuşuyla Frankenstein, bir zamanlar o müthiş korku filmini seyretmiş olanların hatıralarında mutlaka özel bir yer tutar. Mezarlıklardan toplanan ceset parçalarından, fizik, kimya, mekanik ve elektrik bilgilerinin yardımıyla yaratılan korkunç mahlûk, kolay kolay unutulmaz. Filmin adı yüzünden, pek çoğumuz yeniden hayata döndürülen cesedin adını Frankenstein zannederiz.

Oysa Frankenstein, onu yaratan doktorun adıdır. Mahlûkun adı ise, kendisi tarafından belirlenmiştir. Bir yerde doktora, “Ben senin Âdem’inim” demiştir. O yüzden onu Âdem (İngilizcede ADAM) olarak anabiliriz. “Yaratanım sensin, unutma. Âdem’in olmam gerekirken haksız yere mutluluktan mahrum edilen, cennetinden kovulmuş bir meleğe benziyorum.” Bu duygu ve bilgi fışkıran cümleden de anlaşılacağı üzere, Âdem, görenlerin tüylerini diken diken eden bu canlı ceset, aslında derin düşünceleri olan bir “insan”dır. Fakat korkunç görünüşü yüzünden dışlanır ve bir köle olarak kullanılmak istenir.

Doktor Frankenstein ise, elinde tuttuğu bilimin gücünü ve “yaratıcı” olmanın üstünlüğünü kullanarak her şeye hâkim olmak isteyen ihtiraslı bir zalime dönüşmüştür. Bu şiddetli gerilim üzerine kurulan roman, şu kadarcık özetten de anlaşılabileceği gibi, son derece önemli felsefi ve teolojik sorunları ele almakta ve o dönem İngiltere’sinin toplumsal ilişkilerini derinlemesine eleştirmektedir.

Mary Shelley, İngiltere’nin önde gelen siyaset filozoflarından William Godwin ile “feminizmin annesi” Mary Wollstonecraft’ın çocukları olarak dünyaya geldi. Annesi Mary Wollstonecraft, hem özel hayatıyla, hem de eserleriyle fırtınalar yaratmış bir devrimciydi. Laf olsun diye devrimci demiyoruz, Büyük Fransız Devrimi henüz dumanı üstünde bir ateş halindeyken Fransa’ya gitmiş, sürüp giden mücadeleye katılmış, özellikle kadınların özgürlük mücadelesine ciddi katkılarda bulunmuştu.

Mary Wollstonecraft’ın hayatı ve mücadelesi tozlu tarih sayfaları arasından çıkarılıp hatırlanmayı hak edecek kadar zengin ve ilginçtir. Şimdilik onu saygıyla bir kenara koyup dünyaya getirdiği müthiş kıza bakalım. Hemen söyleyeyim ki, Mary Wollstonecraft, kızını doğurduktan on bir gün sonra öldü!

Frankenstein’in diğer adı, “Modern Prometheus”… Mary Shelley, ateşi tanrılardan çalıp insanlara veren yarı tanrıyla kendi kahramanını özdeşleştirmiştir. O, yaratıcılık marifetini tanrıların elinden almış, kendisi de bir “insan” yaratmıştır. Dr. Victor Frankenstein, ölüleri hayata döndürerek doğanın döngüsünü bozmaya çalışan bir bilgindir. Ancak yeniden can verilen ceset parçalarından oluşan bu insan, kendi canavarca yaratılışından tiksinir ve doktoru terk eder. Dünya tarafından sevilmek ve kabul edilmek istemekte, efendisine karşı öfkeden başka bir duygu beslememektedir. Ondan, yalnızlığını gidermesi için bir kadın arkadaş ister. Victor da başlangıçta aynı fikirdedir. Ancak bu yapay insanların üreyip insan ırkının yok olmasına yol açabileceğini düşünerek, yaratmaya çalıştığı kadını parçalar. Canavar intikam yemini eder ve bir trajediye yol açar. Mary Shelley, burada dinsel dogmaların iddiasına karşı kendi görüşünü söyler: Tanrı, yarattığı insanları yalnızlaşmaya ve yabancılaşmaya mahkûm edildiği bir toplumda yaşamaya mecbur bırakmıştır. Tıpkı Dr. Frankenstein gibi, acımasız, hırslı ve kötüdür.

Frankenstein’i yazıldığı dönem içinde değerlendirmek gerekir. On sekizinci yüzyılın sonları, fabrikaların ve makinelerin hızlı bir şekilde yükseldiği sanayi devrimi dönemiydi. Sanayi devriminin yarattığı kapitalist pazar, kır evine dayalı küçük sanayileri çökertti, birçok insanı, kadın-erkek, işsiz bıraktı. Bu aynı zamanda bilimin, yine kapitalizmin hizmetinde bütün dünyaya hâkim olabileceği inancının zirveye çıktığı bir dönemdi. Mary Shelley, başta eşi olmak üzere çağdaşı bütün romantikler gibi, kapitalizmin kökenini tam anlamadıkları bütün kötülüklerine karşı doğaya dönmeyi, saf ve iyi insanın özünü bulmayı istiyordu. Kadınların ezilmesine, insan sayılmamasına karşı mücadelesi de bu özlemler üzerinde yükseliyordu.

Frankenstein, bilim kurgu türüne öncülük etti, birçok uyarlama ve yeniden anlatımla popüler kültür piyasasının sıradan bir malı haline getirildi. Mary Shelley’in sert bir sosyal eleştirmen, öncü bir feminist ve dinsel dogmalara karşı çıkan bir aydın olduğu ise, hep göz ardı edildi.